ผู้นำเกษตรกรต้นแบบจากโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงถ้ำเวียงแก จังหวัดน่าน

พื้นที่ทำกิน: 3 ไร่

แหล่งน้ำ: ระบบการจัดการน้ำบนพื้นที่สูง (อาศัยน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติในพื้นที่ร่วมกับการบริหารจัดการน้ำในแปลง)

การรับรองมาตรฐาน: ได้รับการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ Organic Thailand

ชนิดพืชที่ปลูก: ผักสลัด ( โอ๊คเขียว, โอ๊คแดง, คอส) และพืชผักเมืองหนาว

องค์ความรู้ที่เกษตรกรสามารถถ่ายทอดได้: 1. การเลือกพืชให้เหมาะกับบริบทพื้นที่ ผักสลัดต้องการอากาศเย็นและการจัดการความชื้นที่เหมาะสมบนพื้นที่สูง

2. เทคนิคการเตรียมดิน : การจัดการแปลงเริ่มต้นที่การพรวนดินและ "ตากดิน" ไว้ 1 สัปดาห์เพื่อกำจัดศัตรูพืชและเชื้อราในดินตามธรรมชาติ

3. การจัดการชีวภัณฑ์: ลดการใช้สารเคมีโดยสิ้นเชิง โดยใช้ปุ๋ยหมักและพ่นชีวภัณฑ์ (เช่น บิวเวอร์เรีย,เมทาไรเซียม) ทุก ๆ 2 สัปดาห์ เพื่อควบคุมแมลง

4. Zero Waste: การนำเศษผักที่เหลือจากการตัดแต่งกลับมาหมักเป็นปุ๋ยอินทรีย์ เพื่อลดต้นทุนและเพิ่มสารอาหารให้ดินในรอบการปลูกถัดไป

องค์ความรู้โครงการหลวง/งานวิจัย สวพส./เทคโนโลยีที่เกษตรกรใช้ในแปลง :

1. ระบบเกษตรภายใต้โรงเรือน: เพื่อควบคุมสภาพแวดล้อมและลดความเสียหายจากฝนและแมลง

2. การวางแผนการผลิต: เทคโนโลยีการบริหารจัดการผลผลิตให้สามารถเก็บเกี่ยวส่งขายได้ทุกสัปดาห์ เพื่อให้มีรายได้หมุนเวียนอย่างต่อเนื่อง

3. มาตรฐาน Organic Thailand: การนำองค์ความรู้ด้านการตรวจประเมินและบันทึกข้อมูลฟาร์ม เพื่อให้ได้ใบรับรองมาตรฐานสากล เพิ่มมูลค่าสินค้าและสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้บริโภค

4. การตลาดนำการผลิต: สวพส. สนับสนุนด้านการหาตลาดรองรับในราคาที่คงที่ ทำให้เกษตรกรไม่ต้องเสี่ยงกับกลไกราคาตลาดที่ผันผวน

จาก "พืชเชิงเดี่ยว" สู่ "เกษตรอินทรีย์" ความมั่นคงที่กินได้

ปี 2558 ปลูกถั่วลันเตา กะหล่ำปลี และข้าวโพด ซึ่งเป็นพืชที่ราคาขึ้นลงตามตลาดและทำลายหน้าดินจากการใช้สารเคมีอย่างมาก

จุดเปลี่ยนสำคัญคือการตัดสินใจเข้าหาโครงการหลวงและ สวพส. เพื่อผันตัวเป็นแปลงนำร่อง บทเรียนสำคัญคือ "การใช้พื้นที่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด" แทนที่จะปลูกพืชเชิงเดี่ยวจำนวนมากแต่รายได้ไม่แน่นอนปรับเปลี่ยนมาปลูกผักสลัดอินทรีย์ในพื้นที่ที่เล็กลงแต่มีการจัดการที่ประณีตขึ้น

"ความลับอยู่ที่การดูแลดินและการวางแผน" การส่งผลผลิตแบบรายสัปดาห์ทำให้มีรายได้เข้ามาอย่างสม่ำเสมอ เหมือนกับการมีเงินเดือนในอาชีพเกษตรกร

• การจัดการที่ประณีต: พื้นที่ขนาดนี้ช่วยให้คุณดุสิตสามารถควบคุมคุณภาพผักสลัดได้ทุกต้นตามมาตรฐาน Organic Thailand
• ประสิทธิภาพการผลิต: การหมุนเวียนเศษผักมาทำปุ๋ยทำได้สะดวก เพราะระยะทางจากแปลงไปยังจุดหมักปุ๋ยไม่ไกลกัน ทำให้ต้นทุนการขนส่งและเวลาลดลง
• รายได้ต่อ: เมื่อเปลี่ยนจากพืชไร่เชิงเดี่ยวมาเป็นผักสลัดมูลค่าสูง ทำให้มีรายได้ตลอดปี

ตารางเปรียบเทียบรายได้ ก่อน - หลัง ปรับระบบเกษตร