องค์ความรู้เพื่อการพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน - HKM

นายพัทธนันท์ นิวัฒ

เกษตรกรผู้นำ: ด้านสิ่งแวดล้อม
โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง: ห้วยก้างปลา
หมู่บ้าน: บ้านเล่าชีก๋วย

นายพัทธนันท์    นิวัฒ

ผู้นำเกษตรกร: ผู้นำการเปลี่ยนแปลงด้านการพัฒนาและส่งเสริมอาชีพ

โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง: ห้วยก้างปลา

หมู่บ้าน: บ้านเล่าชีก๋วย

ข้อมูลทั่วไป

พื้นที่ทำกิน : 9 ไร่

แหล่งน้ำ : ระบบแทงก์น้ำบนพื้นที่สูง (ระบบสปริงเกอร์แรงโน้มถ่วง)

การรับรองมาตรฐานอาหารปลอดภัย : (อยู่ระหว่างดำเนินการ/ส่งเสริมโดย สวพส.)

ชนิดพืชที่ปลูก : เงาะ (180 ต้น), ทุเรียน (95 ต้น), กล้วย และมัน (พืชรายได้เสริมและคุมหญ้า)

ความรู้ที่เกษตรกรสามารถถ่ายทอดได้ : 1) การวางแผนปลูกพืชพี่เลี้ยง (กล้วย) เพื่อสร้างรายได้ระยะสั้น

   2) เทคนิคการแก้ปัญหาเชื้อราในทุเรียนจากการปลูกลึก

   3) การจัดการพื้นที่เกษตรผสมผสานบนพื้นที่สูง

องค์ความรู้โครงการหลวง/งานวิจัย สวพส./เทคโนโลยีที่เกษตรกรใช้ในแปลง :

   1) การเลี้ยงหมูหลุมเพื่อผลิตปุ๋ยอินทรีย์ใช้ในสวนไม้ผล

   2) เทคนิคการตัดแต่งกิ่งหลังการเก็บเกี่ยวผลผลิต

   3) ระบบการให้น้ำแบบสปริงเกอร์บนพื้นที่ลาดชัน

ปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่ปี 2562 จนถึงปัจจุบัน ด้วยประสบการณ์การทำเกษตรบนพื้นที่สูงกว่า 6 ปี บนพื้นที่ใช้สอย 9 ไร่ ได้ทำการการปรับเปลี่ยนระบบเกษตรเชิงเดี่ยวสู่ เกษตรผสมผสาน
โดยเน้นการปลูกไม้ผลเศรษฐกิจอย่างทุเรียนและเงาะ ควบคู่ไปกับการทำปศุสัตว์และการจัดการทรัพยากรดินและน้ำอย่างเป็นระบบ ภายใต้การสนับสนุนด้านองค์ความรู้และปัจจัยการผลิตจากสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน)

ตารางเปรียบเทียบรายได้ ก่อน - หลัง ปรับระบบเกษตร

เทคนิคที่ใช้ในการจัดการแปลง

1. การวางแผนระบบการผลิต 
"ปลูกพืชระยะสั้นเพื่อสร้างรายได้ระหว่างรอพืชระยะยาว" 

  • ระยะเริ่มแรก: ปลูกกล้วยเป็นพืชพี่เลี้ยงและพืชรายได้ฉุกเฉินเพื่อให้มีเงินหมุนเวียนในครอบครัวในช่วง 1-4 ปีแรก
  • ระยะยาว: เมื่อไม้ผลหลัก (ทุเรียนและเงาะ) เติบโตจนให้ผลผลิต จึงทำการโละต้นกล้วยทิ้ง แต่ไม่ทิ้งเปล่า โดยนำมาสับทำเป็น "ปุ๋ยหมัก" หรือคลุมดินเพื่อคืนสารอาหารให้แก่ต้นไม้หลัก
  • การจัดการพื้นที่: ใช้พื้นที่ 9 ไร่ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยการปลูก "มัน" (มันสำปะหลังหรือพืชหัว) แทรกระหว่างแถวเพื่อเป็นรายได้เสริมและใช้ใบช่วย "คุมหญ้า" ลดภาระการกำจัดวัชพืช

2. เทคนิคการปลูกและดูแลไม้ผลบนพื้นที่สูง 

  • การปลูกทุเรียน: ปัญหาใหญ่ที่พบคือ โรคเชื้อรา ซึ่งเกิดจากการ "ถมโคนลึกเกินไป" (ปลูกลึก) ทำให้ระบายอากาศไม่ดีและสะสมความชื้น
  • การตัดแต่งกิ่ง: เน้นการตัดแต่งกิ่งทันทีหลังเก็บเกี่ยวผลผลิต เพื่อให้ต้นไม้ได้พักและสะสมอาหารสำหรับฤดูกาลถัดไป
  • ระบบน้ำ: ใช้ระบบแรงโน้มถ่วง โดยส่งน้ำจากแทงก์น้ำด้านบนพื้นที่สูงลงสู่ระบบ สปริงเกอร์ ซึ่งเหมาะกับพื้นที่ลาดชัน ช่วยประหยัดพลังงานและกระจายน้ำได้ทั่วถึง

3. การสร้างรายได้หมุนเวียนด้วยปศุสัตว์
การได้รับการสนับสนุน "ลูกหมู" จาก สวพส. ไม่ได้เลี้ยงเพื่อขายเนื้อ แต่เป็นส่วนหนึ่งของวงจรเกษตรอินทรีย์

  • มูลหมู: นำมาทำเป็นปุ๋ยคอกใส่ต้นทุเรียนและเงาะ ลดต้นทุนค่าปุ๋ยเคมี

อาหารหมู: สามารถนำเศษวัสดุจากการเกษตรในสวนมาประยุกต์เป็นอาหารสัตว์ได้