ประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรมที่มีศักยภาพสูงในการผลิตพืชผลหลากหลายชนิด อย่างไรก็ตาม กระบวนการผลิตดังกล่าวมักหลงเหลือเศษวัสดุทางการเกษตรหลังการเก็บเกี่ยวเป็นจำนวนมากในแต่ละปี ซึ่งการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรหลังการเก็บเกี่ยวบนพื้นที่สูง เช่น ฟางข้าว เปลือก และซังข้าวโพด เป็นวิธีที่สะดวกรวดเร็วและประหยัดต้นทุนแรงงานในระยะสั้น และเป็นสาเหตุสำคัญที่ก่อให้เกิดวิกฤต หมอกควันและฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ส่งผล กระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชนในวงกว้าง

แนวทางการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ตามแนวทาง BCG Model จึงมุ่งเน้นการปรับเปลี่ยนจากระบบเกษตรพืชเชิงเดี่ยวและการเผาป่า (ส่วนต้นน้ำ) มาสู่การนำเศษวัสดุเหลือทิ้งเหล่านี้มาแปรรูปเป็นอาหารสัตว์เคี้ยวเอื้อง ควบคู่กับการใช้เทคโนโลยีปศุสัตว์มาตรฐานและการใช้นวัตกรรมโปรตีนทางเลือกจากแมลงและไส้เดือนเพื่อลดต้นทุนอาหารสัตว์ (ส่วนกลางน้ำ) จากผลการศึกษาเชิงพื้นที่ของ สุคีพ และคณะ (2567) ในพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงจังหวัดน่าน (ขุนสถาน บ่อเกลือ และแม่จริม) พบว่า รูปแบบการเลี้ยงสัตว์แบบผสมผสานสามารถสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง โดยการเลี้ยงไก่ไข่ช่วยลดรายจ่ายและสร้างรายรับรายวัน ไก่เนื้อจำนวน 50 ตัว สร้างรายได้เฉลี่ย 4,000 บาทต่อรุ่น สุกรสร้างรายได้ 9,000–15,000 บาทต่อรุ่น และสัตว์น้ำ (ปลาดุก/กบ) สามารถจำหน่ายได้กิโลกรัมละ 60–80 บาท นอกจากนี้ มูลสัตว์และของเสียจากฟาร์มยังถูกจัดการผ่านระบบบ่อก๊าซชีวภาพเพื่อผลิตพลังงานสะอาด และแปรสภาพเป็นปุ๋ยคอกคุณภาพสูงเพื่อคืนความอุดมสมบูรณ์สู่ดิน (ส่วนปลายน้ำ)

การพัฒนาการเลี้ยงสัตว์แบบผสมผสานบนพื้นที่สูงควบคู่ไปกับการบริหารจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร ถือเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนโมเดลเศรษฐกิจ BCG ให้บรรลุผลสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในมิติด้านเศรษฐกิจ (ลดต้นทุน เพิ่มรายได้หมุนเวียน) มิติด้านสังคม (ยกระดับคุณภาพชีวิตและความมั่นคงทางอาหารของชุมชน) และมิติด้านสิ่งแวดล้อม (ลดปัญหาหมอกควัน PM2.5 และฟื้นฟูป่าต้นน้ำ) ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรเร่งส่งเสริมการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการแปรรูปอาหารสัตว์และนวัตกรรมปุ๋ยหมัก เพื่อเปลี่ยนผ่านวิถีเกษตรกรรมดั้งเดิมสู่ความยั่งยืนในระยะยาวอย่างแท้จริง

แหล่งที่มาของเนื้อหา

กลยุทธการส่งเสริมและพัฒนาการเลี้ยงสัตว์บนพื้นที่สูง สำนักพัฒนา โดยนายสุคีพ ไชยมณี

สุคีพ ไชยมณี และ นริศรา เกิดสุข. 2567. บทความ “การเลี้ยงสัตว์แบบผสมผสานบนพื้นที่สูง” องค์ความรู้งานวิจัยและพัฒนาบนพื้นที่สูง สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน). https://hkm.hrdi.or.th/Knowledge/detail/692 29 มิถุนายน 2569.

เขียนและเรียบเรียงโดย สุคีพ ไชยมณี